سال چهارم شماره ی 111

تاراُوئول کؤئولی و تاراُوئول لولار

«تاراُوئول کؤئولی» قونسورکندی نین، چینقیل بؤلگه سینده، کندین تخمینن ایکی کیلومترلیگینده یئرلَشیر. کؤئول کیچیک بیر آهکی ماغارادان عیبارت دیر. کؤئولده هئچ بیر یازیلی علامت، نیشان و یا نیشانلاردان ایز گؤزه دَیمیر. هاوا نَمیشگَن لیک یعنی قار، یاغیش، شئح و... اُولاندا، اطرافدا مال قُویون اُوتاران چوبانلار، اُوندان سیغیناجاق ایچون ایستیفاه ائده رلر. کؤئولده هله لیک اینده دَک هئچ بیر دولتی اورگان واسیطه سی ایله رسمی  - تاریخی، قازینتی ایشلری آپاریلماییب دیر. تاراُوئول کؤئولونون نه زامانا عاید اُولدوغو حاققدا لازیمی بیر معلومات اَلده یوخدور. قونسورون قدیمکی لریندن «سُوروشاندا کی نییه بورا تار اُوئول کؤئولو دئییب لر؟ سُورغوسونون جاوبیندا دئییرلر: بیز بیلمیریک. ائله آتا بابالاریمیزدا بیلمیرلر. چونکی اُونلار اگر بیلسه ایدیلر بیزه دییه ر دیلر.».

تاراُوئول سؤزونون آنلامی

تاراُوئول = تار («تانری» نین فونوتیک واریانتلاریندان بیری دیر. اورنَگ ایچون: «تار وئردی» اصلینده «تانری وئردی: خدا داد» دئَمک دیر.) + اُو (اوچونجو گؤزه گؤرونمه یَن اُولای.) + ئول («اُول» ـون فونوتیک واریانتی. «اُول» اُولماق مصدریندن دیر.) = تاراُوئول = وار (اُولان) و گؤزه گؤرونمه یَن تانری// خدایی که وجودش به چشم دیده نمی شود.

تاراُوئول لولار

«تار اُوئول» لولار چاناق بولاق (چناقرد) کندی نین بؤیوک تایفالاری نین بیرینده ن دیرلر. چاناق بولاقین تار اُوئول تایفاسیندا اُولان روایت لره اساسن: «چوخ قدیم زامانلارین بیرینده بیر کیشی وار ایمیش تاراُوئول آدیندا. اُو موءمن و عابید بیر کیشی ایمیش. تار اُوئول ایللر بُویی عایله سی ایله بیرلیکده قونسورون تاراُوئول کؤئولونده یاشاییر. تار اُوئول عوءمرونون چوخونو اُو کؤئولده یاشادیغینا گؤره، کؤئوله تار اُوئول آدینی وئریرلر. تار اُوئولون زامان کئچدیکده اوشاقلاری چوخالیر. کؤئول تار اُوئولون اوشاقلاری ایچون داریسقال اُولدوغونا گؤره نیهایت تار اُوئولون امری ایله اوشاقلاری نین چوخ حیسه سی چاناق بولاق کندینه کؤچوب اوردا یاشاماغا قرار وئریرلر. آنجاق تار اُوئول آروادی ایله بیر لیکده عوءمورلری نین سونونا دَک کؤئولده عیبادته مشغول اُولورلار. دئییلَن لره گؤره تار اُوئول لا – آروادی هر ایکیسی کؤئولده اؤلوب اوردا باسدیریلیب دیر. حتا بیر مودتده تار اُوئول لا – آروادی نین مزاری زیارتگاه اُولوب میش.».

بو روایتین نه زامانا عاید اُولدوغونو بیلمیریک. آنجاق هر نه دیرسه قونسورون تار اُوئول کؤئولو ایله چاناق بولاقین تار اُوئول تایفاسی نین آراسیندا بؤیوک بیر علاقه واردیر. بو علاقه نین بیزه هله لیک  نئجه لیگی آیدین اُولماسادا هر ایکی سی نین بیر کؤکه دایانماسی قطعی دیر.

شیخ توران

سال چهارم شماره ی 110

آذان روضه سی (1)

بیلال و زهرا (س)

پیغمبر بیر نئچه ایل موباریزه و سعی دَن سونرا نیهایت دونیادان گؤز یوموب رحلت ائدیر. علی نَن زهرانین اعوان انصارلاری بؤیوک بیر قَم و کدرین ایچینه بورولورلر. پیغمبر دونیادان گئتدیکده ائله بیل دونیایا قارا یئل اَسیب آخیرا یئتیشیر. علی ایندیه دَک اگر اؤزونون آرخاسیندا پیغمبری گؤروردوسه، ایندی اؤزونو تک و تنها حیس ائدیر. آخی او تکجه دردلرینی پیغمبره دئییب اُوندان درمان طلب ائدیردی. علی همیشه گلایه لرین، سؤزلرین و صوحبت لرین تکجه پیغمبره دئییب اُوندان رهنمالیق ائیستئییردی. ایندی علی نین آرخاسی کسیلیب دیر. علی نین بئلی بوکولوب دیر. ایندی علی آدامسیز قالیب دیر. دامنینده بؤیودوگو پیغمبری، علی ایندی اَلیندن وئریب دیر. آخی پیغمبر علی یه هم آتا ایدی هم اوستاد و هم رهنماییدی همده آرخا. علی پیغمبر ایله خلوت ائدیب دئمه دیگی سؤزلرین پیغمبره دئییر. علی روضه دئییب آتاسی – آناسی اؤلن آدام کیمین هؤکولدئییب آغلاییر.

علی دئییر: یا رسول ا... آتام – آنام سنه قوربان بس نییه علینی تک قُویوب گئتدین!. یا رسول ا... سندن سونرا علی بو اومت ایله نه ائده جَک؟. بو اومتی نئجه دوز یولا گتیره جَک؟. یا رسول ا... بو اومتین اَلینده دؤزه بیلمه دیک لَرووه علی نئجه دؤزه جَک؟. یا رسول ا... بو قارایئل لرین، توفان لارین اَلیندَن علی نئجه قورتاراجاق؟. یا رسول ا... علی، فاطمه یه سَنون اؤلمه یووی نئجه خبر وئره جَک؟. یا رسول ا... حسن، حسین، زینب، ام گولثوم کیمه «یا جداه» و «یا اباه» دییه دییه قوجاغینا قاچاجاق؟. یا رسول ا... گؤره سن فاطمه بو درده دؤزه بیله جَک می یوخسا یوخ؟ یا رسول ا... قارا تورپاغا گئتمه میش بو بئلی بوکولموش، آدامسیز قالمیش علی یه بیر خئیر دوعا وئر گئت. علی بوسؤزلر ایله پیغمبرنن ویداعلاشماغا باشلاییر.

علی پیغمبرین کفن و دفنینندَن قورتارمامیش قارا خبرلر بیر به بیر گلیر. عرب لرین آق ساققاللار مجلسی قورولوب! بیری دئییر: یاعلی پیغمبرین حَججت الویداعدا کی سؤزلرینه قولاغ آسمادان، عرب لرین آق ساققاللار شوراسی سقیفه ی بنی ساعیده ده یغیشیب لار، خلیفه سئچمَگه. او بیریسی دئییر: یا علی طلحه، زبیر، ابوبکرده اُونلارا قُوشولدی. آییری بیریسی دئییر: یا علی، عمرنن، عوثماندا اُونلارا قُوشولدی. دؤردونجوسوده دئییر: یا علی سنی آق ساققاللار شوراسینا یول وئرمه دیلر. علی بو سؤزلره قولاغ آسمیر. گویا بو سئچمه لر و اینتیخابلار علی نین گؤزونده اُوقَدَر خیردا یرلار کی علی اُونلارا توجه ائتمیر. چونکی بو ایشلر علینی پیغمبردن آییرا بیلمیر نییه کی بو سون ویداع دیر، داها علی پیغمبری گؤره بیلمیه جَک.

عرب عالیم لری نین یازدیغینا گؤره علی، عرب لرین بو آق ساققاللار شوراسیندا رسمی عضو دیر. اُونا اساسن علی گرک بو مجلس ده حوضور تاپا. آنجاق بو های هارای بایث اُولور عرب لرین آق ساققاللاری دینده یوخ بلکه دونیادا گیریفتار اُولدوقلاری ایچون علینی بو مجلیسه چاغیرماسینلار. نیهایت عرب لرین آق ساققاللار شوراسی ابوبکری بیرینجی خلیفه سئچیب اُونونلا بیعت ائدیرلر. علی بو حادیثه لره توجه ائتمه دن پیغمبرین کفن و دفنین قورتاریر.

علی همان علی دیر کی فهله لیک ائدیب مال - دارایَتیندن اُولان گلیرلرینی یوخسوللارا وئریردی. علی نن زهرا گاه ائله اُولوردو ائوده اُولان وار یوخلارینی یوخسوللارا وئریب گونلر ایله آج قالیردیلار. ائله ییکی حتی اوروجلوق گونلرینده ده علی و زهرا ائوده اُولان واریوخلارینی یوخسوللارا وئریب اوچ گون افطار ائتمه میش اوروج توتورلار. نیهایت ده آللاه طرفیندن پیغمبره خطاب گَلَرَک اونا دئییلیر: یا رسول ا... گئت گؤر علی نن زهرانین ائوینده نه خبر واردیر؟ آللاه اُونلارا بهشتدن غذا گؤنده ریب دیرو اُونلار اوچ گوندور کی آجدیرلار.

بیر آز زامان کئچمیر خلیفه نین واسیطه سیله عذاب اذیت، علی نین عایله سینه همیده دوستلارینا چوخالیر. فدک باغی زهرانین اَلیندن آلینیر. زهرا بو باغ، اَلدن آلیندیقدان سونرا یوخسوللارین قاباغیندا اینجییر. نییه کی زهرا بو باغین تامام حاصیلین یوخسوللارا وئریردی. ایشگنجه بونونلا بیتمیر علی نین عایله سی نین اموالینا محدودیت یارانیر. یاواش یاواش علی نین عایله سی اقتصادی تحریمده قالدیقلارینا گؤرا، داها علی نین ائوینه آز یوخسول گلیر. نییه کی اُونلارین گونلری چتین کئچیر. فدک و اونون گلیرلری اَلدن گئدیب. علی یه یارانان محدودیت اُونو چتین لیکده قویوبدور. بونلار بیر طرف، اُو بیری طرفدنده، بیر به بیر علی نین یُوخون اصحابلارین موختلیف واسیطه لرایله اینجیدیرلر. اصحابلار اؤلومه، تبعیده و.... تهدید اُولورلار. اُونلارین بیت المالدان اُولان گلیرلرینی کسیرلر. اصحاب چوخ چتین شرایطده عومور کئچیریرلر. موصیبت موصیبتین دالسیجا، بوحران بوحرانین دالسیجا. علی نین باشینا اُولمازین فلاکتین گتیریرلر. علی و اُونون اصحابلاری هر نه دیرسه بو وضعیته دؤزورلر. چونکی علی ده دؤزور.

پیغمبر دونیادان گئدندن سونرا، پیغمبرین یارتدیقی دیندن، زهرا هئچ علامت و نیشان گؤرمور. نییه کی پیغمبرین عزیز اصحابلاری و یارانلاری کی علی و اُونون اعوان انصاری اُولموش اُولالار، اُونلار ایله بیر دوشمن کیمین اوز به اوز اُولونور. پیغمبرین تامام زحمتلری ایندی طلحه و زبیر کیمین آداملارین الینه دوشوب دور. ایندی طلحه ایله زبیر علی نین حاققیندا تصمیم توتورلار. بو حیکایه لر زهرانی اینجیدیر ائله یکی اُونا دؤزمه گی چتین ائدیر.

آرتیق ایکی آی دان چوخدور کی پیغمبر وفات ائدیب دیر. بو ایکی آی زهرایه ایکی ایلدن چوخ گلیر. زهرانین اُوقَدَر اوره گی توتولوب کی دئمه یه گلمیر. هر گون زهرا، پیغمبرین قبرینده خلوت ائدیب سیزیلدایا سیزیلدایا سؤزلرینی پیغمبره دئییب آغلاییر. اُو بیلیر علی نینده اوره گی دُولودور. علی و زهرا هردن بیربیرلرینه دئمه دن هَرَسی بیر طرفده گؤزیاشلارینی تؤکوب آغلاییرلار.  

زهرا گون اورتا ایله صوبحون آراسیندا ایدی کی گئتدی پیغمبرین قبرینه، تا آتاسی ایله خلوت ائده. پیغمبرین قبرینه یاخینلاشدیقدا بیلالی گؤردی. بیلال، ملیل – موشگول پیغمبرین حرمینده اَیله شمیش ایدی. بیلالی دونیا دُولوسو قَم و کدر بوروموش دیر. بیلال آخی پیغمبر اؤلندن سونرا آذان دئمه میشدی. چونکی پیغمبر دئمیشدیر کی: بیلال من اؤلندن سونرا آذان دئمه. اُونون داعلتی وار ایدی. روایته گؤره بیر نفر یهودی نین قیزی ایستئییرمیش موسلمان اُولسون، اُو یهودی، قیزینا دلیل دلالت گتیریرمیش کی که موسلمان اُلماسین. آنجاق قیز آتاسی نین دلیل دلالتین قبول ائتمیرمیش. نیهایت یهودی نین بیر گون گؤزو قارا بیلالا ساتاشیر کی پیغمبرین مچیدینده آذان وئریر. اُونون کیم اُولدوغونو سوروشور دئییرلر کی: بیلال دیر پیغمبرین آذان دییه نی. یهودی بیر آز آذانا دیقت گؤستریب گؤرور کی بیلال نه مخرجلری دوز دییه بیلیر نه ده گؤزل سسی و نه ده گؤزل قیافه سی وار دیر. یادینا دوشور کی بونو قیزینا گؤسترسه شاید قیزی قانع اُولوب موسلمانچی لیغین خئیریندن کئچه. ائله ده اُولور. قیز بیلالی گؤرندن سونرا موسلمان اُولماقدان اَل چکیب یهودی لیکده قالیر. پیغمبر بو حیکایه نی ائشیدندن سونرا بیلالا دئییر: بیلال من اؤلندن سونرا آذان دئمه.

هردن بو حادیثه بیلالین یادینا دوشوب دئییردی: آی سَنون آتاوا لعنت یهودی، سَنون کی قیزین موسلمان اُولان دَییردی، آخیردا منیم آذان وئرمه ییمه ده  واوال اُولدو. آی سَنون کؤکووه لعنت یهودی. هردنده دئییردی: یاخچی اُولدو من آذان دئمه دیم. بو خلیفه دؤورونده من موطلق آذان دییه سی ده ییرم و دئمییه جییه م. مگر علی یا زهرا مندن ایسته یه لر. یوخسا بیلالین آذان دئمه سیندن خبر اؤتر اُولمایاجاقدیر. بیلال دئییر: من بو فیکیر خیالدا ایدیم سانکی بیردن بیره یوخودان اُویانیب زهرانی گؤزلریمین اؤنونده گؤردوم.    

بیلال دئییر: زهرانی گؤردوکده بیردن بیره دوردوم اَیاغا. ائله بیل بیری منی چَکدی زهرایه طرف. ایستَر ایستمَز گئتدیم زهرایه طرف. زهرانین یاخینلیغیندا دایاندیم. زهرا منه باخاراق بیردن بیره تامام ویجودیمده قورتارمایان بیر حیس منه اَل وئردی. دایانیب باشیمی سالدیم آشاغا. زهرانین اوره گیندن کئچه نین تام حیسه سینیده بیلمه سه م آنجاق بیر آز حیسه سینی بیلیره م. آخی منده زهراده هر ایکیمیز بو قارا گونلرده علی نین یاخینلاریندانیق. زهرا منه سالام وئریب بیر آز دوخاندان سونرا منه باخیب دئدی: بیلال، آتام پیغمبر اؤلندن سونرا، سَنون آذان سَسووی ائشیدمه میشم. آخی ایللر بُویو دور کی آتام و من، سَنون آذان سَسون ایله ناماز قیلاردیق. بیلال، سن اللـه چیخ بیر آذان دئ، قُوی آتام پیغمبرین او عظمتلی گونلری بیرده گؤزومون قاباغیندا جانلانسین. بیلال، ائله بیر آذان دئگینَن کی زهرا آتاسی پیغمبر ایله اُولان گونلرین یادینا سالیب آغلایا بیلسین.

بیلال دئییر: زهرا بو سؤزلری دئدیکده من تئز چیخدیم پیغمبرین مچیدی نین دامینا و باشلادیم آذان وئرمه گه. اَوّل بیر آز دایاندیم و اؤز – اؤزومه دئدیم کی بیلال بو نه واقتین آذان دئمه سی دیر. سونرا دئدیم واخت بئواخت نه اُولورسا اُولسون، زهرا دئییب آذان دئ، منده آذان وئره جییه م. باشیما نه بلا گلیرسه گلسین، هامیسی نوشدور. بیلال باشلادی آذان وئرمَگه: اسهد و ان لا اله الا اللـه ـی دئدیکده بیلالی یاواش یاواش آغلاماق توتدی و بیلال ایچینی چَکه – چَکه آغلادی و سونرا یئنه ده باشلادی: اسهد و ان لا اله الا اللـه. زهرا بیلالا باخیب آغلاییر، بیلال زهرایه باخیب آغلاییر. پیغمبرمچیدی نین اطرافیندا اُولان آداملار واخت سیز آذانی ائشیدجَگین مچیدین دؤره سینه توپلاشدیلار. زهرا آغلاییر بیلال آغلاییر. جاماعاتدا بونلارا باخیر، کیمیسی آغلاییر کیمیسی نیگران باخیر. بو آندا بیلال یئتیشدی آذانین ایکینجی حیسه سینه و باشلادی آذانی ایدامه وئرمَگه:  اسهد و ان محمده یئتیشدیکده، بیلالی هؤکورتمه توتوب یئنه آغلاماغا باشلادی. بیلال گؤردی زهرا مچیدین آشاغاسیندا نئجه آغلاییر. بیلال زهرادن اوتانیب بیر آز هؤکورتمه سی نین قاباغین آلیب رسول ا... هی دئدی: بیلال رسول ا.... کلمه سینی دئدیکده زهرا بولودلار کیمین باشلادی آغلاماغا. سونرا بیلال اوتانا اوتانا باشلادی یئنه ده آذانی ایدامه وئرمَگه. اسهد و ان محمدی دئدیکده، بیردن بیره ایلدیریم گؤیی پارتلادان کیمین، بیلالین اوره گی شاققالاندی و اوجا سسله باشلادی آذانین آراسیندا محمد محمد دئییب آغلاما. ایندی گَل موصیبته باخ، زهرا آغلاییر بیلال آغلاییر، زهرا آغلاییر بیلال آغلاییر.

آیدین داشمانلی

سال چهارم شماره ی 109

اسیر افسر

ایکینجی ایران و روس موحاریبه سینده، ایران اوردوسی واسیطه سیله بیر سیرا روس اوردولاریندان اسیر توتولور. اسیر لرین اَمن – آمانلیقدا قالمالاری ایچون اردو باشچیل لاری نین امر ایله، اوردو نون دایاق دسته لری اُولان کندلره گؤنده ریلیر. بو اسیر لردن بیری، بیر عالی رتبه افسر قونسورلولارا تحویل وئریلیر. قونسورا گلن اسیر مسیحی دینینده ایمیش. اُونون آدی نین نه اُولدوغونو بیز هله لیک بیلمیریک. اسیر افسر بیر مودت قونسوردا قالدیقدان سونرا مسیحیت دینیندن دؤنوب مسلمان اولور. مسلمان اُولارکَن کندین دَللـه یی اُونو ختنه ائدیر. اسیر افسر، مسلمان اولدوقدا آدینی دَییشیب  قاسم آدینی اؤزونه سئچیر. دئییلن لره گؤرا اُو یئل دیرمانی نین موتخصصی ایمیش. ائله ایلک گونلرینده قونسورا گلدیکده بیر بؤیوک یئل دَییرمانین ایشه سالیر.

قاسیم اصلن روس ایمیش. اُو مسلمان اُولدوقدان سونرا کندی اهالی سی نین بیری نین قیزی ایله ائولَنیر.

قاسیم – ین اوشاخلاری:

احمد: فَرَنیسه ایله باغدا گول - ون آتاسی دیر. باغدا گول اَل اکبر و اَل عسگرین ننه سی دیر. فَرَنیسه موللا اَلی آغانین آروادی و داخیل حسین زاده ایله اَل عسگر و فیرسَند طهماسبی پور – ون قای ننه سی دیر. دئمَک فَرَنیسه، گولی و خانیم آغا و لالازَرین ننه سی دیر.

شیر ممد و اُونون اوشاغی شَمی خانیم.

گولوش: گولوش – ون اَری زیلف اَلی دیر. زیلف اَلی، گول سوره و عِشق اَلی گیلین دده سی دیر.

ماحمود: زر خانیم (معمار ایرامازانین ننه سی)، جیغا بَییم (بَی لرین ننه سی) و بیر اُوغلودا وار ایمیش جاوان ایکَن اُولوب دیر.

قونسورون قوزئی گؤلونده روس اوردوسو ایله جنگی

بیگ علی داداش دخت دئییر:  ایرحمت لیک آتام ایمام اَلی صفرزاده دئییردی: اوروس گَلَنده (ایرضا شاه دُوورونده بیرینجی دونیا ساواشی تخمینن 100 بوندان قاباق نظرده توتولور.) بیز سرواز ایدوق. اوروسلار اردبیلده بیزه حمله ائله دیلر. ایرضا شاهین فرمانده لریندن اَمر گلدی کی، سروازلار موقاویمت ائتمَه دن قاچیب گئتسین لر. بئله لیک له آرتش داغیلدی. سروازلار توپلاری و مسلسل لری قاتیرین اوستونده قُویوب قاچدلار. بو قیریق قوشونون بیر حیسه سی قاچدیقلاری حالدا سیلاح لارینی دا اؤزلری ایله آپاریب ساوالان اَتَگینده قونسورون قوزئی گؤل ماحالینا توپلاشدلار. قوزئی گؤله توپلاشان سروازلار عوموماً قونسورون دُووره کندلریندن مشبول گئدن سرواز لار ایدی. بو قاچقین سروازلار نئچه گون اوردا قالیب آرتشله علاقه لرینی ساخلامیشدلار. سن دئمه روسلارا خبر گئدیر کی آرتشین بیر حیسه سی قوزئی گؤل ده توپلاشیب، هله لیک داغیلماییب دیرلار. بیر آندا گؤردوک اوروسلارین پیاداسی یئردن، قارا تیاره لرگؤیدن بیزه هوجوما کئچدیلر. بیز یاواش – یاواش جنگه حاضیرلاشیردیق یئنه ده آرتشین فرمانده لریندن خبر گلدی کی سیز صحنه نی ترک ائدیب قاچین. بیز هره میز اؤز کندینه پرن پرن اُولوب قاچدیق.  آنجاق دُووره کندلر، قونسورلولارلا بیرلیکده اونلارا هوجوم ائتدیلر. ائله شیدتلی جنگ باشلادی کی گؤز گؤزو گؤرمور دو. اوچ گون جنگ طول چکدی نیهایت قورتاردی. اوچ گوندن سونرا گئتدیک گؤردوک اُوقدر روسلاردان قیریب لار، قیریلان روسلار یان – یان یاتیب دیر. سونرا معلوم اُولدو کی اُولدورولَن روسلار بیر گورهان ایمیش لار.

مردوم ممه ییندن پپه ییه نه دَک تؤکولوب بؤیوک بیر یئری قازیب اُونلاری باسدیردیلار. اؤلن لردن موطلق هئچ بیر ایز قالمادی. سونرا لار روسلارین سروازلاری هئی گلیب سُوروشدو کی سیز بوردا بیر روس گورهانی گؤرمه ییب سینیزکی؟ هامی دئییر: یولداش بو دُووره وَره روسلاردان تکجه سیز بیرینجی دفعه اُولاراق گلیب سینیز. سیزدن باشقا روس بو هندَوره گلیب چیخماییب دیر. بئله لیک قوزئی گؤل، روسلارین قبیرآستان لیغینا چئوریلدی.  

شیخ توران

سال چهارم شماره ی 108

تالیب عمی نین سوفرا خئیر دوعاسی

اللهم و المسلمینَ و المسلمات (آمین)

اَتین یئدون سومویون آت(آمین)

یییه نده ن سُونرا یخیل یات (آمین)

یاتاندان سونرا بیرین تیریلدات (آمین)

جیرت گؤز خُوسی  نین روحو شات (آمین)

سوفرانین بَرَکتی خیلی چوخ زیات(آمین)

پروردیگارا

بو جاوانلاری یئرین گؤیون بلاسیندان حفظ ائله

*        *        *

پروردیگارا  سنی آند وئرمیشم

عزت جلالووه(آمین)

درجه دارووه (آمین)

سربازووه(آمین)

آلا بولا فهله لرووه(آمین)

قیرمیزی جُنگه لرووه (آمین)

پروردیگارا

بو آلتی گون تعطیل بیر چون بئکار جاوانلاری ایشلرینده ثابیت قدم و پایدار ائله

*        *        *

پروردیگارا سنی آند وئرمیشم

آدیش اوغلو قاپانین بیتینه(آمین)

قولوش اوغلو نصیرین بئیتینه(آمین)

دانی باغانین شوجاعتینه(آمین)

بیتی میخده رین عیبادتینه(آمین)

حاجی سوبی آغانین سخاوتینه(آمین)

اوزون عبدالحسینین قامتینه(آمین)

دُومبا گؤز جینی نین اطاعتینه(آمین)

حاجی آبی نین سینان قابیرقالارینا(آمین)

کریمین توتدان یخیلان جانینا (آمین)

پروردیگارا

بو  اؤزی آلی جیبی خالی جاوانلاری آت بئلیندن ایت بئلینه میندیرمه

*        *        *

پروردیگارا سنی آند وئرمیشم

گول ننه ینن سَفیه(آمین)

مورتازاینان رفیه(آمین)

آبدوللاینان بَحییه(آمین)

اَلی حوسین نن عطیه(آمین)

پروردیگارا

واختی نان باختی کئچمیش بو جاوانلارین گؤزلرین آرواد نورونا احسان ائت

*        *        *

پروردیگارا دوباره ده ن سنی آند وئرمیشم

قولونون آستاناسینا(آمین)

آتاسینا آناسینا(آمین)

اوتانینا اوسانینا(آمین)

بیتانینا باتانینا (آمین)

چَکَنینه سُ... و  خانینا(آمین)

باسانینا چیخاردانینا(آمین)

پروردیگارا

بیز یئدوک دُویدوق، دُیمویانلاری دُویور اگر دُویمورلار بُوینون بور قُوی آجیننان اؤلسون راحت لَشسین

*        *        *

پروردیگارا دوباره ده ن سنی آند وئرمیشم

مش ایسماعیلین کُور کؤزلرینه(آمین)

مسعود پیری نین شَور گؤزلرینه(آمین)

اَلی حوسین صمدی نین سؤزلرینه (آمین)

اُونون تُوله ده چَکدیی نوسوبت لرینه(آمین)

جلاییان آروادی نین بیتدی زحمت لرینه(آمین)

اُونون فیسدیریق پُوخ ییه ن نییت لرینه(آمین)

پروردیگارا

احسان صاحیبی نین احسانین قبول ائدیب یاتان باختلارین اُویات، اُویانان باختلارین بخته ور ائله

آیدین داشمانلی

سال چهارم شماره ی 107

دیوان عشقلاتیه (19)

اوشاغ ایچون آد قویدی

374

آللاه باورین اُولسون

قورآن داورین اُولسون

محمد و علی یاورین اُولسون

آی اوغلان آدین موبارک

آی اوغلان یادین موبارک

375

زهرا سنون وارون اُولسون

ثروت سنون بارون اُولسون

آتا آنا  سنون یارون اُولسون

آی اوغلان آدین موبارک

آی اوغلان یادین موبارک

376

حسن و حسین شفاعتون اُولسون

سجاد و باقره رفاقتون اُولسون

جعفر و کاظیمه ارادتون اُولسون

آی اوغلان آدین موبارک

آی اوغلان یادین موبارک

377

رضا و نقی یه کلامون اُولسون

تقی و عسگره اینامون اُولسون

 مهدی زمانه سلامون اُولسون

آی اوغلان آدین موبارک

آی اوغلان یادین موبارک

378

آدین آدلی اُولسون

یادین یادلی اُولسون

 دُوداقون دادلی اُولسون

آی اوغلان آدین موبارک

آی اوغلان یادین موبارک

379

عؤمورون عؤمورلو اُولسون

اوجاغون کؤمورلو اُولسون

تاباغون خمیرلی اُولسون

آی اوغلان آدین موبارک

آی اوغلان یادین موبارک

شیخ توران

سال چهارم شماره ی 106

دیوان عشقلاتیه (18)

خئیر دوعا

بَی ....، گلین .....

گولوش، شادلیق و سئوینج سسی گؤیه قالخدیقی بیر حالدا، محبت، صفا و صمیمیت فضاسیندا، ایکی اوره ک بیر لشیر. حؤرمتلی دُوسلار و قوهوملار، عشق سماسیندا سئوینجیمیزه شریک اُولوب، تُوی دا ایشتراک ائتدیینیزه گؤره سیزه منتدارام.

356

نه گؤزلدیر ائل ایچینده شن لیگ اُولا های اولا

آنا گوله، باجی گوله، بایرام اُولا تُوی اُولا

357

گلین گلین قیز گلین

اَل ایاغی دوز گلین

یئدی اوغلان ایسترم

سون بئشیگین قیز گلین

358

صبریمی کَسمه گلین

سُویود تَک اَسمه گلین

چَکیبسن قاش کیپریگه

سورمه ایله وسمه گلین

359

آچ گؤزون قیز گلین

سنسن بیر قیز گلین

قُوی دولانیم باشینا

اُولوم سنه ایز گلین

360

آرتسین جلالین گلین

کؤچسون ملالین گلین

آنادان اَمدیگین سود

اولسون حلالین گلین

361

اوزو لالالی گلین

سئوداسی قالالی گلین

بیر باخیشدا داماددان

خلعت آلالی گلین

362

تؤکولون هایان گلین

چیممَگه چایا گلین

یار سودا آیا باخیر

بَی سنله آیا گلین

363

گلینین ایزینه قوربان

اُو آغ اوزونه قوربان

گؤزللر ایچینده

قاش گؤزونه قوربان

364

یازی یازانا قوربان گلین

یازیب پُوزانا قوربان گلین

اوره ک لری بیرلشدیرن

تاری یازانا قوربان گلین

365

سازی چالانا قوربان گلین

جانی وئرَنه قوربان گلین

بو تُویی، بو شن لیگی

سنه وئرَنه قوربان گلین

366

باغدا یاتانا قوربان گلین

قاش گؤز آتانا قوربان گلین

همیشه لیک آی کیمین

چیخیب باتا قوربان گلین

367

بو یئرده گولن اُولسون

تَریمی سیلَن اُولسون

تُوی گؤزل شئی دیر

بَی ایله گلین بیلَن اُولسون

368

چای قیراغی بیچیلمز اُولار

سویو درین، کئچیلمز اُولار

بیر بَی  بیر ده گلینین

شیرین لیگیندن کئچیلمز اُولار

369

قیزیل اوزوک دار بارماق

سؤزلرین بالدیر قایماق

بَیین گلینه حاققی دیر

کؤنول تاپشیریب آلماق

370

توت آغاجیندان یارپاق

توتو وار بارماق – بارماق

یالاندی بَی گلیندن دُویماق

آغیز سود، دُوداق قایماق

371

دوووار اوستو پیتیراق

قیزلار گلین اُوتوراق

اوتورماقدان نه چیخار

گلین اُولوب قورتاراق

372

دامنان داما دامیمیز

قُوشا دیر ایوانیمیز

بَی اُوردان گلین بوردان

کُور اُولسون دوشمانیمیز

373

ائلین ائللیگینه

خالقین بیرلیگینه

بَیین سلامت لیگینه

ائل اُوبانین شن لیگینه

گلینین سالیغینا

ساغدیج سولدوجون شادلیغینا

تُوی ائوی نین آبادلیغینا

تُوی دا اُولانلارین وارلیغینا

سوبای لارین ائولی اولدوغونا

دئیین آللاه موبار ائله سین.

آللاه سیزی خوشبخت ائله سین. وارلی دوولتلی اُولاسیز. اُوغوللو قیزلی اُولاسیز. چؤرکلی – چیراقلی اُولاسیز. هامی لیغا دئیین آللاه موبارک ائله سین.

آیدین داشمانلی

سال چهارم شماره ی 105

دیوان عشقلاتیه (17)

336

حال حیاتدا واردی چوخلی نظر تایفاسینا

فُوت ائدندن سونرا چاتدی بوتون آرزوسونا

ساغینا یا سُولونا باخسون اگر قونشوسونا

بیر دَنه فاتحه ذیکر ائیله بوتون تایفاسینا

337

جاهاندا عاشیق دیلدارِ باوفا ننه دیر

وجودی باشدان ایاقه اُولان صفا ننه دیر

گؤزتله قلبینی سیندیرما احترام ائله

اُولار دالیجان ائدن دائما دعا ننه دیر

338

میخدی عمی میخدی گل

آللاه ائووی  یخدی گل

به دئییردون سیتایی قیسیردی

باش باجادان چیخدی گل

339

چاخماغی چاخ چیراغی یاندیرمامیشام

آهسته گئت ای کاروان لنگر به لنگر می زند

340

تانری آی رسم ائدیردی

یئدی گؤیه تای رسم ائدیری

جنت قاپیلارینا آنانی

بیر گؤزل پای رسم ائدیردی

341

غربته شاهلیغا یوخدور نیازیم

وطنین چوبانینا قوربانام

ایندی آغ اونون چؤرگی چیخمیر

آتا بابانین چُودارینا قوربانام

تاج و تختِ شاهی ایسته میرم

کندین هیسدی دامینا قوربانام

 گونده یوزمین دکتر منه یازا داوا

اؤز آتامین آنامین اَللرینه قوربانام

342

من آشیقام دان گلدی

فلک گلدی دان گلدی

اوقدر آغلادیم

گؤزلریمدن قان گلدی

343

سید آباد دسته سی

گلر آتشین سسی

344

گئیمه گه چارق

ویرماغا آریق

345

اَت اَته

سو منفعته

346

ربنا آتنا

 سیچان گیردی

فرش آلتینا

347

کاسیب غرق بلا سیماسی خندان

کاسیب حیرتده قُویدی کاییناتی

348

اَللی دیر آی اَللی دیر

آدون بَللی دیر آی بَللی دیر

آشنا باز اُوغلان آی بالا

گؤزلریندن بَللی دیر

349

کئچن گونه گون چاتماز

جولویاسان گونو گونه

350

بعثتدن دونیا جاوانلاشدی

حیات همیشه لیگ جاودانلاشدی

بو بایرام دین اهلینه موبارک

جومله مسلمان اهلینه موبارک

351

بسم ا... الرحمن الرحیم

ای حسن سؤزلرینده اثر یوخ

یارانه لردن بیزه بیر خبر یوخ

گلدی بو آی گئنه تؤکمه دون سن

ثبت نامنان بیزه بیر ثمر یوخ

کیم دئییر باهالیق درده سالماز

میللتین جانینی بیردن آلماز

گل حسن آچ بوقیفلی آماندی

چون همیشه کیلید سنده قالماز

352

قدیم سیبیل قُویاردیلار کؤموردن اُوغلان اوشاقلار

تا اوخشاسینلار آتا بابالارینا آسلان اوشاقلار

آلدیریرلار قاشلارینی ایندی اُوغلانلار

تا اوخشاسینلار ننه باجیلارینابو جیران اوشاقلار

353

هر گونوز خوش اولسون

خوش گونوز چوخ اولسون

بایراموز موبارک اولسون

354

قویورلار حیوان آدی آروادلارا

آهو، غزال، مینا، ماهی آروادلارا

چکاوک، پرستو، هما، سما

نسرین و عزیز، هم اوغلان هم قیزلارا

355

منه بیر قُویون کَس

شوربا ائدیب اُونو آس

کباب ائت بیر حیسه سینی

قُورما سبزی ائت بیر جوثه سینی

کله پاچییا قُوناق ائت منی

دوشمانا باغارساق ائت منی

دریسینی خالچایا قیدا ائده رم

قیغینی باخچایا فدا ائده رم

سورسوموگوندن بیر آش قُوی

آت آشقالیندان بیر قاش قُوی

قویروغونو ساری یاغ ائت

هم حُوررا هم قویماغ ائت

قورساقدان قاتیق توت

باتیر آیرانا یاتیق توت

دیرناغینی قیراغ ائت

آشقالا چیراغ ائت

دالاغینی یالاغ ائت

مهندس رحیم حاجی زاده

سال چهارم شماره ی 104

توروکاست (تورک سُوی قیریم سیاستی// سیاست نسل کشی تورکان) (8)

چاناق بولاق

چاناق بولاق کندی قونسور و خیارک کندلری ایله قونشو اولوب، قدیمدن نوفوس و جمعیت باخیمیندان ساوالان اَتَگینده یئرلَشَن بؤیوک کندلردن بیری دیر. بو کندین ایندی لیکده تخمینن 7 مینه یاخین نوفوسو واردیر. بو کند اهالیسی ده باشقا کندلر کیمین،روس، انگلیس و پهلوی حاکمیتی نین واسیطه سیله یارنان شای سَوَن قولدور دسته لری نین یورتدوگو چاپغینینا معروض قالیرلار. بو چیرکین سیاست چاناق بولاق حاققیندا ائله شیدت له داوام ائدیر کی آز بیر مودتده کند موطلقا داغیلیب هامی کؤچوب قاچیر.

کندین بؤیوک و بیر آز ارباب و نیهایت آدلی سانلی اُولماسی دسته دسته شای سَوَن اشرارلارینی کنده سُوق ائتدیریر. اونلار کندی چاپیب داغیدیرلار. وار یُوخ ثروتینی تالان ائدیرلر. بیر دسته تالانچی گئدیب باشقا بیر دسته سی گلیر. اونلار بیر طرفدن چاپیب داغیدیرلار باشقا بیر طرفدنده بیر میللتین نسلینی کَسیب محو ائتمه گه جان آتیرلار. ظولمی - سیتم عرشه قالخیب دیر. شای سَوَن قولدورلاری میللتی محو ائتمه ده مئیداندلاردا آت اوینادیرلار. گئجه گوندوز، ایستی سُویوق، قار یاغیش، کولَک بُوران، شاختا و... اونلار ایچون هئچ بیر چتین لیک یاراتمیر. چونکی چاپغیندا توپلادیقلاری مال داوارلاری او آن روسلارا ساتیرلار تا روسلار بیرینجی دونیا موحاریبه سینده آجلیقدان اؤلمه یه لر. هرچند تورک اؤلورسه ده اؤلسون آنجاق روس دیوثلاری نین جانی ساغ اولسون.

بو دُوورلرده تورک میللتینی قیرماق ایران مملکتینده میللی بیر سیاسیته چئوریلیر. هرهانسی بیر کیمسه حاکمیت باشینا کئچیرسه فرق ائتمیر بو سیاست داوام ائتدیریلیر. مرکزی دُوولت خانلارین و بَگلرین سیاستینی و اُونلارا تابع اُولان شای سَوَن قولدور دسته لری نین غارتچی لیگ لرینی دستکله ییر. دینی مودیریت ائده نلر دئو یوخوسونا گئدیب کهف کؤهول لرینده یاتیبلار. اوُنلار بیله – بیله، چاپغین دسته لریندن خمس زکات آلیب عؤمور سورورلر نییه کی بئله بیر قیرغینین قاباغیندا تقیه ائدیب سیاسته قُوشولماغی دوزگون بیلمیرلر.

بو جینایتلرین قاباغیندا داغدان داشدان بیر خبر گلیرسه بو دینچی لردن هئچ بیر خبر اؤتر یوخدی. سانکی دیری اؤلولر دیرلر. بیر گون اُولمور کی بیر کند و یا بیر نئچه کند اوتا چَکیلیب تالان اولماسین. آداملار اؤلدورلمه سین، آتا آنالار بالا وای دئمه سین لر. اوغوللار و قیزلار دَده وای، ننه وای دئمه سین لر. یا حسین سس لری گؤیه قالخیر. توپراق و یورد قان چاناغینا چئوریلیبدیر. سانکی  استغفروللاه تانری دا میللتی یاددان چیخاردیب دیر. جینایت لر قارا دومانلار کیمین خالقی یاخالاییب قورتارماق بیلمیر. بو نوصوبتلرین ایچینده طبیعتده میللتین جنگینه گلیبدیر. نه یاغماق بیلیر نه ده نَمیشگَن لیک. قوراقلیق اؤروشو باشدان باشا اُود ویریب اُودلاییب دیر. دئمَک یاغیش اُولسا هئچ اُولماسا اُوت علفیاتدان یئییب دیری قالماق موممکون اولار.؟ اُودا یوخدور.

ایلاهی هر آن سن بیلن یاخچی دیر. آمما بیر میللتی آت بئلیندن یئره سالیب نامردلر اَلینده اسیر ائدیب محو ائتمَک نه دئمَک دیر؟

پروردیگارا ! گؤره سن تورک نه گوناها نه خطایه اوغرانیب دیر کی بو باشینا گلن لره شاهید اولورسان آمما هئچ نه دئمیرسن؟

پروردیگارا! گؤره سن تورکون بوندان دا قارا گونلری اولاجاق دیر؟. گؤره سن بیر گون بو ناحاق تؤکولن قانلارین حاققینی آلان اولاجاق دیر یوخسا تؤکولن قانلار ایتیب باتیب تاریخدن سیلینه جَک دیر؟.

ایلاهی سن شاهید سن، بو زولمون آلتیندا تورک میللتی نین بئلی بوکولوب نسلی کسیلمَک عرفه سینده دیر، اؤز بؤیوک لوگووه خاتیر تورک و تورک میللتینی بو نوصوبتدن قورتار.

بو دوعالار اگر اولورسا، هله نه زولوم قورتاراندی نه ده چاپغین لارلا  قیرغین لار. بلکه ده شیطان اَلی ایله اُویونجاق اُولان شای سَوَن دسته لری گونو گوندن جانلانیر. گونو گوندن چوخ چاپغین ائدیب قیریب داغیدیر، اُودلاییر، اسیر آپاریر، خالقین حاققینا تجاوز ائدیر، مسجدلره آت چَکیب اُونلاری سُویورلار، آتا بابالاردان قالان یادگارلاریمیز پیرلری داغیدیرلار،  قیز گلین لرین بوقچا – بوقچا تُوی پالتارلارینی غارت ائدیرلر و....

مین ایکی یوز دوخسان اینجی ایللرده ن باشلانیب 35 ایل حؤکوم سوره ن اَشکارلیق دُورونده  دین عالیم لری نین و یا دینی شوغل ائدیب دینله مشغول اُولان  هئچ بیر کیمسه نین حاققیندا نه قیرغین و نه ده چاپغیندان بیر خبر اؤتر یوخدو. دئمَک بونلار بو 35 ایلده اولان حادیثه لردن موطلق قیراغدا قالیب آرامان لیقلا بو جینایتلره هئچ بیر اعتراض ائتمه دن گؤز یوموبلار. بو ایللرده یعنی ایران تورک میللتی نین یاریسی نین آرادان گئتمَگ عرفه سینده بو دین ایگیدلری هله ضربَ، ضربا، ضربو و... صرف نحولری ایله مشغول اولوب اینسانا لازیم اُولمایان قاریشیق بولاشیق حؤکم لری حل ائتمَگ ایچون باش قاشیماغا واخت تاپا بیلمیردیلر. نییه بئله اُولوب دیر؟ نییه مییلت بو نوصوبته قالیب دیر؟ مگر بونلارین سوکوتونون سایه سینده بو جینایت لر مئیدانا چیخمیر؟ و .... بو سُورغولار اگر هله ده هله دیر جاوابسیز قالیب دیرسادا، آنجاق موطلق بیر گون بو سوکوتلارین علتینی تاریخ تام قودرتله آچیقلایاجاق دیر.

عجب دَییرمی کی پهلوی حاکمیتی چاتداق سیچانی کیمین کوروشنه تایینا راستلاشیب دیر. نییه کی تورکون قیریلیب آرادان گئتمه سی کئچل ایرضانین اَن بؤیوک آرزی لاریندان بیری دیر. نقدر کئچل ایرضالار و اونون آلچاقلاری ساغدیرسا هئچ بیر تورک خوش گون گؤرمیه جَک، چونکی فارس شیطانی یعنی پهلوی نقدر دیری دیرسه قان تؤکوب تورک میللتینی تالان ائتمه ده ن اَل چَکَن دَییردیر.

دومانلی نوصوبت خالقین باشی نین اوستونده اَجل کیمی گَزَرکن چاناق بولاق کندینه ده گلیب چیخدی. شای سَوَن قولدور دسته لری کنده هوجوما کئچدیب کندی گوللـه باران ائتدیلر. اَشکارلار ایکی دسته یه بؤلوندولر، بیر دسته مال دآواری، قُویون قوزونو، ائو ائشیک اشیالارینی ائولردن چَکیب آتلارا یوکله ییر دی باشقا بیر دسته ده اُونلارین قاباغیندا موقاویمت گؤسترنلری دارما داغین ائدیب لازیم گلیردیسه گوللـه ایله ویریب اؤلدوروردو. تکجه بو نوصوبتلی گونلرین بیرینده اوچ نفر کامران کامرانی، علی قارداش عیسی پور، عیسی اوغلو و خوش قدم قاسمی یوسف قیزی  آدیندا آداملار گوللـه له نیب اؤلدورولدو.

اَشکارلارین ایمام حسین (ع) عزادارلیغینا توهین ائتمه لری

چاناق بولاق – ین چاپغینیندان بیر آز سونرا محرم آیی باشلانیر. اَشکارلارین بیر سیراسی ساوالان اَتَگی نین  اُوبالاریندا یغیشیب عزادار لیق ائدیرلر. ایشه باخ بیر میللتی قارا گونه قُویوب یزید گؤرمه دیگی ایشی گؤروب، حسینه عزا توتورلار. فَلَکین ایشینه باخ، یزیده تابع اُولانلار حسین حسین دئییب آغلاییرلار. عجبا!!!! بونلار کاش گؤردولری ایشدن تُوبه ائدیب ایمام حسینه (ع) دوزگون عزا توتسونلار. آنجاق بیر طرفدن شیطان صیفت لیگ و باشقا بیر طرفدنده عزادارلیق ائدیرلر. اَشکارلارین ثیروت ایچینده غرق اُولمالاری اُونلاری کئفلندیریب دَلی ائدیر. گونلرین بیر گونو محرمین یئدی یا سککیز اینجی گونلری نین بیرینده، اَشکارلار سینه ویراندا بیری گولونج حالدا قاباغا کئچیب دئییر:

ویریردی حَفدن

قیریردی صَفدن

آلیردی مالدان قُویوندان

قاچیردی خَفدن

حسینیم وای حسینیم وای 

*        *         *  

آلدی آلیمچیق

اُولدی یاریمچیق

آتدی دؤشه ویردی کؤشه

قالدی قالیمچیق

حسینیم وای حسینیم وای 

 بو آندا سینه ویرانلارین بیری، خییه رَک (خیارَک) بینه سیندن غارات اُولان مال دآوار، قُویون قوزو، ائو ائشیک اشیالارینی کئچیرنده بیر آز چَتین لیگه دوشدوگونه گؤره دیل اَزبری اُولور. آنجاق هر نه تَهَرسه غارات اُولانلاری ساغ سالامات کئچیردیب شای سَوَن لرین اوتراغینا آپاریب چیخاردیر. بو دیل اَزبری اُولانین آدی زیرتی قَفَر ایمیش. زیرتی قَفَر بیردن بیره دئییر:

های گلدی بَتدن

صدا وئردیلر کَتدن

کسون مالدان

یئییون اَتدَن

حسینیم وای حسینیم وای

چاناق بولاق لی لار دئمیشگَن: آللاه اُونلارا دیوان توتسون، ایمام حسین (ع) ـه ده رحم ائلمه دیلر. آللاه اُونلارین عذابین شدید ائله سین.

شیخ توران  

سال چهارم شماره ی 103

قونسور افسانه لری (12)

هامی موهومم دیر

 بیر گون اینسانین اعضالاری بیر – بیرلری ایله دانیشیرمیش لار. گؤز دئییر: من اُولماسام اینسان هئچ بیر شئی گؤره بیلمز. اون ایچون مندن موهوم اعضا یوخدور. قیچ دئییر: ائله دَییر. مندن موهومی یوخدور چون کی من اُولماسام اینسان یئریه بیلمز. دیل دئییر: سیز دییَن دوز، آنجاق من اُولماسام اینسان دانیشا بیلمز. اُوندا اینسانلا حئیوانین فرقی بیلینمز. بس من موهومم.  اورَک دئییر: من چیر پینماسام نئجه؟ اُوندا هامینیز وئل معطل اُولمالی سینیز. باغارساق دئییر: هامینیزین سؤزی دوز، آنجاق یئییب ایچدیگینیزی من هیدایت ائتمه سم هامیسی قالیب پارتلایار.... نیهایت سؤز گؤته یئتیشیر. هامی لیقدا اؤندان ایرگَنیب، گؤته دئییر لر کی: سن کی دانیشما. سن آرتیق سان. سنین اُولوب اُولماماغین چوخدا موهوم دَییر. گؤت بونلارین سؤزلریندن ناراحت اولوب دئییر: سیز دییَن اُولسون آنجاق قال یاتسین. ولی سیزه دییه رَم. بیر آز کئچمیر گؤت اؤزونو برکیدیر. نیهایت یئدیک لری قالیر قاریندا و شیشیر. آز قالیر قارین پارتلاییب اینسان اؤلسون. اون ایچون هامی لیقدا گؤته یالواریب دئییرلر: هامی موهوم دیر. آللاه هامینی یارداندا هره نین بؤینونا بیر وظیفه قویوبدیر.  

یاخشی گومان و پیس گومان

بیر گون قوربانی اُولدوقلاریمدان بیری گئدیرمیش، آللاهدان نیدا گلیر: منیم پیغمبریم گئت فیلان یئرده منیم بیر بنده م وار اُونو زیارت ائله. بو زیارتده بیر حکمت واردیر. قوربانی اُولدوغوم گئدیب آللاه دییَن بنده نی تاپیر. گؤرور قارانلیق بیر یئرده بیر کیشی واردیر. کیشی نین اَل اَیاغی شیل، گؤزو کُور، تکجه قولاغی ائشیدیب دیلی دانیشا بیلیر. قوربانی اُولدوغوم اُو کیشیه سالام وئریب ایجازه ایسته ییر کی ائوه کئچسین. کیشی سالامین جاوابین وئریب دئییر: ائی آللاهین پیغمبری بویور اُوتور. قوربانی اُولدوغوم دئییر: آللاه بنده سی سن هاردان بیلیردین کی من سنی زیارت ائتمَگه گَلَجییم؟. کیشی دئییر: منی یاردان قاباقجادان منه خبردار لیق ائتمیشدیر.

قوربانی اُولدوغوم کیشی دَن سورورشور سن بو وضعیتده نئجه یئییب ایچیب دیری قالیرسان. کیشی دئییر: بیر آز صبر ائتسن گؤرَرسن. بیر آز کئچمیر، قوربانی اُولدوغوم گؤرور: بیر باغا آغزیندا بیر نار گتیردی. باغا ناری یئره قویوب سیندیریب گئتدی. سونرا قاریشقالار گلدیلر او نارین دَنه لرینی بیر به بیر گؤتوروب سیرایا دوزولرَک آپاریب کیشی نین آغزینا قُویوب گئتدیلر.

کیشی قوربانی اُولدوغوما اوز توتوب دئییر: سن آللاهنان دانیشیندا دئگینَن، فیلانی دئییر: پروردیگارا منکی بیرینه زولم سیتم ائتمه میشم گؤرَسن منه ده جهنم اُوتو اُولاجاق یوخسا بهشته گئتمه لییه م؟.

هاچاندان هاچانا قوربانی اُولدوغوم آللاهنان دانیشماغا گئدنده کیشی نین دئدیگینی آللاها یئتریر. آللاهدان نیدا گلیر منیم پیغمبریم: سنه سالام. سن گئت دئنن کی آللاه سنی ایکی پیس گومان گؤره جهنمه آتاجاقدیر. اُو پیس گومانلار بونلاردان عیبارتدیر: باغا ناری سنه گتیرینده سن ائله گومان ائدیرسن کی اُو حئیوان ایکی نار گتیریب بیریسینی سنه وئریب اُوبیریسینی اؤزو یئییر. سنین اؤرگیندن کئچَنی باغا بیلیب منه گلایه ائدیب دئییر: پروردیگارا سنکی شاهیدسن کیشی منه پیس گومان ائدیر. بیرده قاریشقالار نار دَنه سین گتیریب سنین آغزینا قویاندا سن اُونلارا بویور دئمیرسن. بو ایکی پیس گومانا گؤرا سنین یئرین جهنم دیر.

قوربانی اُولدوغوم اُولاجاغین هامیسینی گلیب کیشیه دئییر. کیشی دئییر: پروردیگارا، سنکی هر بیر شئی یاردماغا قادیرسن. سندن بیر خواهیشیم وار دیر. اُودا بو کی منی اُوقدر بؤیوت (بؤیوک) کی جهنمین هامیسینا یئرلشسین بلکه سنون بنده لریوه جهمنده یئر اُولمایا. قُوی من یانیم ولی بنده لریوین یانماغینا راضی اُولما.

بو اثناده آللاهدان نیدا گلیر: منیم پیغمبریم سن او کیشیه بیشارت وئریب دئنَن کی: آللاه سنی بو یاخشی گومان ائتدیگینه گُورا باغیشلادی. بئله لیکله سنه جهنم حرام ائله ییب سنی بهشته یُوللایاجاقدیر. ائی آللهین بنده سی، سنون یئرون بهشت دیر.

قوربانی اُولدغوم کیشی دن آیریلدیقدا آللاهدان نیدا گلیر منیم پیغمبریم: گؤردون! یاخشی گومانلا پیس گومانین جزاسین؟ بس بو حکمت منیم بنده لریمه عیبرت اُولمالیدیر.

آغ ساققال کیشی

بیر گون قوربانی اُولدوقلاریمدان بیری گئدیرمیش، بیر آغ ساققال کیشی اُونا توش گلیب دئییر: خئیر اُولسون اینشاللا. قوربانی اُولدوغوم دئییر: خئیر دیر اینشاللا گئدیرم تانریا دوعا ائدیب اُونونلا دانیشام.  آغ ساققال کیشی دئییر: آللاها منیم سالامیمی گؤندَریب دییه رسن کی، آغ ساققال کیشی دئدی: منیم اؤلَنه دَک نَقَدَر روزیم وار هامیسین بیر دفعه لیک وئر. اؤزوم بیللَم نئینه رَم، هئچ کیمه مربوط ده ییر.

قوربانی اُولدوغوم گئدیب تانریا دوعا ائتدیکدَن سونرا، آغ ساققال کیشی نین اُونا سالام - کلامینی یئتیریب اُولانی دئییر. تانری دئییر: گئت او آغ ساققال کیشیه دئنَن کی سنون اؤلَنه دَک روزون فیلان داشین آلتیندا دیر، گئت اوردان گؤتور. قوربانی اُولدوغوم تانری نین دئدیگینی گلیب آغ ساققال کیشیه دئییر. آغ ساققال کیشی قوربانی اُولدوغومدان تشکور ائدیب یولونا داوام ائدیر.

گل ایندی سیزه دئییم آغ ساققال کیشی دَن. آغ ساققال کیشی گئدیب دئییلَن داشین آلتیندان روزیسینی گؤتوروب گلیر ائوه. ائوده روزیدن عاید ثیروتی اوچ بؤلور: بیر حیسه سین گونَشره خرجینه گؤتورور. بیر حیسه سین یُوخسوللارا وئریر. نیهایت اوچونجو حیسه سینه ده بیر قولام آلیب گتیریر ائوه. آغ ساققال کیشی قولاما دئییر: سن بو گوندن بَری منه قولام یوخ بلکه بیر قارداشسان. سنین بو ائوده حاققین بیر قارداش کیمین دیر. دئمَک سن ایله منیم هئچ فرقیم یوخدور.

ایللر کئچیر یئنه ده قوربانی اُولدوغوم تانریلا دانیشیغا گئدنده، آغ ساققال کیشی اُونا توش گلیب، قوربانی اُولدوغوما سالام – کالامدان سونرا دئییر: اینشاللا گئدیرسن تانریلا دانیشماغا. قوربانی اُولدوغو دئییر: بعلی. آغ ساققال کیشی دئییر: تانریا مندن سالام – کالامدان سونرا دئنن، آغ ساققال کیشی دئدی: قارداشیمی ائولندیریرم اُونون روزیسین وئر. ائله ده اُولور. تانری، کیشی نین  قارداشینا قورتارمایان روزی وئریر. آغ ساققال کیشی، قارداشی نین روزیسی ایله گئدیب اُونا بیر گؤزل قیز تاپیر. قیزین آتا آناسی اؤلدوگونه خاتیر ساغیر ایمیش. کیشی آللاها خوش گئتسین دییه، اُو گؤزل و متانتلی قیزی قارداشی ایله ائولندیریب اُونلارا آیری ائو ائشیک و مال دارایت وئریر.

ایللر کئچیر یئنه ده قوربانی اُولدوغوم تانریلا دانیشیغا گئدنده، آغ ساققال کیشی اُونا توش گلیب، قوربانی اُولدوغوما سالام – کالامدان سونرا دئییر: اینشاللا گئدیرسن تانریلا دانیشماغا. قوربانی اُولدوغو دئییر: بعلی. آغ ساققال کیشی دئییر: تانریا مندن سالام – کالامدان سونرا دئنن، آغ ساققال کیشی دئدی: قارداشیم آروادی نین روزیسین وئر.ائله ده اُولور. تانری کیشی نین  قارداشی آروادی نین قورتارمایان روزیسین وئریر. 

دوققوز آی گئجه گوندوز کئچیر. قولام ایله متانتلی قیزین بیر جوت آی پارا سایاق قیزی و اُوغلو اُولور. یئنه ده قوربانی اُولدوغوم تانریلا دانیشیغا گئدنده، آغ ساققال کیشی اُونا توش گلیب، قوربانی اُولدوغوما سالام – کالامدان سونرا دئییر: اینشاللا گئدیرسن تانریلا دانیشماغا. قوربانی اُولدوغو دئییر: بعلی. آغ ساققال کیشی دئییر: تانریا مندن سالام – کالامدان سونرا دئنن، آغ ساققال کیشی دئدی: او جئیران بالالارین روزیسین وئر.ائله ده اُولور.

بو اثناده قوربانی اُولدوغوم دئییر: ایلاهی و رَبّیم، شوبهه سیز سن بؤیوک و بیلَن سن. سنین ایشلرینده اُوقَدَر حکمت واردیر کی هامیسینی بیلمَک موممکون دَییر. پروردیگارا آخی بو ایشین حکمتی نه دیر؟. آللاهدان نیدا گلیر ائی منیم پیقَمبریم: آند اُولسون عزت و جلالیمه بهشت دونیا و آخرتده بو بنده لریندیر. آغ ساققال کیشی روزیسین احسان ائتمَکله دونیا آخرتدده برکتین چوخالتدی. قوربانی اُولدوغوم قاییداندا گؤرور بیر نفری قبیرآستانلیغا آپاریرلار. گئدیب اُونلاردان اؤلَنین کیم اُولدوغونو سوروشور، جاماعات دئییر: رحمت لیک آغ ساققال کیشی ایدی. قوربانی اُولدوغوم کیشی نین شرح حالینی اُونلارا دئییب اؤزی اُونو کفن دفن ائله ییب باسدیریر.

خان پیشیگی

بیردَنه اؤزلو – جاسارتلی پیشیک وار ایمیش. بو پیشیک بیر فاغیر کیشی نین ائوینده یاشاییرمیش. کیشی پیشیگین یئییب، ایچیبمه گینی حاضرلاییب واختی اُولدوقدا اُونو تومارلاییرمیش. فاغیر کیشی، پیشیک آللاهین حئیوانیدیر دییه، همیشه اُونا یئتیشیرمیش. دئمَک اَلیندن گَلَنی اَسیرگه میرمیش. آنجاق پیشیک نانجیب اُولدغونا گُورا، گؤزدن ایراغ اُولدوقدا اَتدن توتوب تاباغادَک هئچ نه یه رحم ائتمیرمیش. پیشیبگین بو ایشلری فاغیر کیشینی اُوقدر حیرصلندیریر، کیشی پیشیگی دفعه لرله آپاریب آزدیریر. آنجاخ پیشیک یئنه گلیب چیخیر ائوه. گلمه گی ایله یئنه ده هامان ایشلری باشلاییر. فاغیر کیشی، پیشیگین یاراماز ایشلریندن جانا گلیب اُونو اؤله نه دک ویریب نیهایت یئنه ده پیشیگی آپاریب آزدیریر. آنجاخ بیر آز کئچمه دن هامان سو اُولور هامان کاسا.

بیر گون پیشیک شهرده دوسلاری ایلا گَزیر میش. شانسدان خان شهری گَزمَگ ایچون سئیره چیخیب میش. پیشیگی گؤروب اُوندان بَتَر خوشو گلیر. خان امر وئریب دئییر: او پیشیگی توتوب گَتیرون منیم یانیما. خان بیر نئچه گون کی شهرده قالیر پیشیگی ده اؤزو ایله درباریندا ساخلاییر. سونرا شهردن گئدنده دستور وئریر وزیر پیشیگ ایچون بیر فرمان یعنی بارات یازسین، و اُو فرمانی پیشگین بوینوندان آسلایا. تا شهر اهالیسی بیلسین کی بو پیشیک خانین پیشیگی دیر. پیشیگ خانین امر ایله هر ائودن و یا توکاندا ایسته دیگینی ییه بیلر و کیمسه ده اُونا مانع اُولا بیلمز یوخسا اؤلدورولَجَک دیر. 

بئله لیک له پیشیک خانین باراتی یعنی فرمانی ایله گلیر قدیمکی یورد یوواسینا. فاغیر کیشی بیر نئچه گون ایدی شنگول منگول ایدی اینشاللاه کی مثلن پیشیک داها یوخا چیخیبدیر. بو آندا گؤرور پیشیک خان باراتی ایلا ائوین یوخاری باشیندا اُوتوروبدیر. فاغیر کیشی پیشیگه حسرتله باخاراق دئییر: باشیمیزا خئیر اُولسون! باراتسیز سنله کئچینه بیلمیردیم ایندی خانین باراتی ایلا گلیب یوخاری باشا کئچیب سن.

فاغیر کیشی، پیشیگه اوز توتوب دئییر: پیشیک قارداش، امر سندن دیر ایطاعت مندن. هر نه سه قیبله ی عالم و خانین پیشیگی دیر. خان پیشیگینه گولدن آغیر سؤز دئمَک اولماز.

من وَردَنه حاققیمی گیرجَنه ائلیه جَییه م

بیر نفر کیشی اؤلور. اُونون واریوخ، مال دارایتی ایکی اوغلونا قالیر. بؤیوک قارداش باشلاییر مالی بؤلوشدور. آخیردا بیر دَنه وردنه قالیر. بؤیوک قارداش بیر طرفدن وَردَنیه باخیر بیر طرفدنده کیچیک قارداشینا، سونرا دیله گلیب دئییر: قارداش وردنه سنین درَدیوه دَیَن بیر شئی دَییر. بوندان باشقا وَردَنه نی بؤلوشدورمَک اُولماز. اون ایچون بو دده میزین یادیگاری اُولاراق بؤیوک قارداشین ائوینده قالمالیدیر. کیچیک قارداش عصبی لَشَرَک بؤیوک قارداشا اؤز توتوب دئییر: یوخ، ائله دَییر. وَردَنه نیده بؤلوشدورمه لیسن. بؤیوک قارداش دئییر: آی قارداش گَل بوندان واز کئچ، آخی وَردَنه ده بؤلونر؟ کیچک قارداش دئییر: سنه مربوط دَییر، ئتز اُول وَردَنه حاققیمی بؤل وئر. سنه نه مربوط دیرکی!من وَردَنه حاققیمی گیرجَنه ائلیه جَییه م.

هامپا شریک قارداشلار

ایکی قارداش وار ایمیش. بونلارین مال دارایتی، یئردن توتوب مال دآوارا دَک شریک ایمیش. بیرلیکده اَکیب بیچیب یئییرمیش لر. اُونلارین روزی لری بُول یاشایشلاری همیشه خئیر برکتده ایمیش. اون ایچون گئن بُولونا یئییب ایچیرمیش لر. بونلارین یاشایشلاری نین برکتلی اُولماسیندا بؤیوک بیر سیّر وار ایمیش. اودا بوییمیش کی، هر واقت مال دآوار، بوغدا و.... سایره ایکی قارداش آراسیندا بؤلونورمیش کیچیک قارداش بؤیوک قارداشدان خبرسیز، آللاها خوش گئتمز بؤیوک قارداشیمین عایله سی چوخدور دییه، اؤز حاققیندان گؤتوروب بؤیوک قارداشین پایی نین اوستونه تؤکورمیش بؤیوک قارداشدا هم چنین.

بیر گون ایکی قارداش حَشن دؤیوب یُورولدوقدان سونرا تؤشکلرینی دَرمگ ایچون خرمنده اوتوروب چای چؤرَکله مشغول اولورلار. کیچیک قارداشین بو آندا گؤزو ساتاشیر قاریشقلارا. گؤرور اونلار سیرایا دوزولَرَک آغیزلاریندا دَن گتیریب خرمنده کی بوغدالارین اوستونه تؤکوب گئدیرلر. چوخلو فیکیره گئتدیکدن سونرا مسئله نین نئجه لیگینی بؤیوک قارداشینا دئییر. اُونلار قاریشقالارین بو ایشین آللاهین برکتی بیلیب شرکورلراولسون دئییرلر.

ایللر بُویی کئچیر. بیر گون کیچیک قارداش گؤرور بو دفعه عکسینه اولاراق قاریشقالار خرمندن بوغدانی گؤتوروب باشقا یئرلره داشییرلار. کیچیک قارداش مسئله نین نئجه لیگینی بؤیوک قارداشا باشا سالیب دئییر: آیریلماغیم گَرَگ دیر. چونکی بوگوندن بویانا برکت، آتلی اُولاجاق بیز پیادا. ائله ده اُولور آیریلیرلار. نیهایت کاشیف عمله گلیرکی هر ایکی قارداش بیر بیرلرینه کَلَک وئریب، بیر بیرلری نین حاقیندان اُوغورلاییرمیش لار.

آیدین داشمانلی

سال سوم شماره ی 102

دیوان عشقلاتیه (16)

315                        

سبد توخویان، سبد توخودون

اُونا بیر سیرا آد اُوخودون

یوخسا بیر شئی یوخودون

سبدی قاتیردیلار

عمیمی آتیردیلار

نوخودا  باتیردیلار

گاه دوروردولار

گاهدا یاتیردیلار

هردن بیر دوگو

اُولسادا بیر تُویوق آلیردیلار

آلدیلار آی آلدیلار

سبده پول سالدیلار

ننه م گیله چاتمادی

وای شُوَنه قالدیلار

316

چای چایداندا داغ اُولسون

داماغون چاغ اُولسون

شادلیق سنه یار اُولسون

دوشمنلرون خار اُولسون

اوزون گئجون شاد اُولسون

قَم قوصّه برباد اُولسون

317

محبت یاشا باخماز

آغارمیش باشا باخماز

گول نَقَدَر گؤزَل اُولسا

گؤزَل یولداشا چاتماز

318

قارپیزینان نارینان

موبارکدیر بو چیلله

یولداشینان یارینان

319

کورسی آلتدادی

یاواش قوجاقلا

کورسی پارتدادی

320

خالا، قُویوم قاباغا

یا چَکیم دالا

خالا قوربان

نه قُوی قاباغا

نه چَک دالا

وئر قاباغا

چَک دالا

قُوی خالا

گَلسین حالا

321

بیری اَزیلیر

بیری بوزولیر

322

بیری اَزیلیر

بیری دوزولیر

323

معرفت دوُورانی کئچدی سیم و زر دونیاسیدیر

خنجر آلتدا جان وئرن نامرد چیلیق دونیاسیدیر

بیر آغاج گؤردوم کسیب یازمیشدیلار

کؤلگه سالما آی آغاج دونیا تبر دونیاسیدیر

324

قوجالمیشام جاوانلیغا آغلارام

کئچیب گئدن نادانلیغا آغلارام

گئتمیرم دوستلاریما باش چَکَم

قدیم اُولان قُوناقلیغا آغلارام

چیراغنان گونوز گَزیب تاپمادیم

تاپیلمایان اینسان لیغا آغلارام

چوبانلیغی هئچ شاهلیغا وئرمرم

دوستدان دوشَن اوزاقلیغا آغلارام

325

حامامین داواسی

یومورتانین ساریسی

آری گؤتونون یاریسی

هشترخانین باجیسی

تُویوغون گؤتونون هامیسی

ماراغا سابینن بیر ساییسی

کئچلین اُولسون سبد پاییسی

326

ائی اوشاقلاریمین آناسی

ائی روحومون ذوق و صفاسی

نئجه توخماغی ویراردین باشیما

زهرمار تؤکردین قاشیقنان آشیما

....................

327

کئف اوستونده کئفیمیزه

آتین ....ی.... تومیزه

اُو بُویا او گَردَنه

اُو ....ته بو وَردَنه

328

جهالت اُوجا چاتدی

قاری اینَگی ساتدی

مککیه قلم آتدی

عربه سَلَم آتدی

عربی چادیردان گؤیه آتدی

سعادت ایکی اَللی باتدی

بلکه اؤزون جنته آتدی

یوخساکی جهنمه باتدی

تانری بیر اوشاغین اورَگینده دیر

یوخسول لوغون دیرگینده دیر

حاجی عربی گزیر

یوخسوللاری اَزیر

329

سن آغلاسون گولوم من سیز

من گولمه رم اینان سن سیز

گولَک باهم اُولاق قَم سیز

نه سن من سیز نه من سن سیز

330

پُوخدی پُوخدی

یاش قوروسو یوخدی

331

هانی بیزیم شاهیمیز

آغزینا داش.... غیمیز

332

آغیل یاشدا دَییر

باشدا دیر

333

گؤزل لیک قاشدا دَییر

باشدا دیر

334

یا اوغرو دیر

یا دُوغرو دیر

335

یاخُویدا دیر

یا تُویدا دیر

شیخ توران