تاراُوئول کؤئولی و تاراُوئول لولار

«تاراُوئول کؤئولی» قونسورکندی نین، چینقیل بؤلگه سینده، کندین تخمینن ایکی کیلومترلیگینده یئرلَشیر. کؤئول کیچیک بیر آهکی ماغارادان عیبارت دیر. کؤئولده هئچ بیر یازیلی علامت، نیشان و یا نیشانلاردان ایز گؤزه دَیمیر. هاوا نَمیشگَن لیک یعنی قار، یاغیش، شئح و... اُولاندا، اطرافدا مال قُویون اُوتاران چوبانلار، اُوندان سیغیناجاق ایچون ایستیفاه ائده رلر. کؤئولده هله لیک اینده دَک هئچ بیر دولتی اورگان واسیطه سی ایله رسمی  - تاریخی، قازینتی ایشلری آپاریلماییب دیر. تاراُوئول کؤئولونون نه زامانا عاید اُولدوغو حاققدا لازیمی بیر معلومات اَلده یوخدور. قونسورون قدیمکی لریندن «سُوروشاندا کی نییه بورا تار اُوئول کؤئولو دئییب لر؟ سُورغوسونون جاوبیندا دئییرلر: بیز بیلمیریک. ائله آتا بابالاریمیزدا بیلمیرلر. چونکی اُونلار اگر بیلسه ایدیلر بیزه دییه ر دیلر.».

تاراُوئول سؤزونون آنلامی

تاراُوئول = تار («تانری» نین فونوتیک واریانتلاریندان بیری دیر. اورنَگ ایچون: «تار وئردی» اصلینده «تانری وئردی: خدا داد» دئَمک دیر.) + اُو (اوچونجو گؤزه گؤرونمه یَن اُولای.) + ئول («اُول» ـون فونوتیک واریانتی. «اُول» اُولماق مصدریندن دیر.) = تاراُوئول = وار (اُولان) و گؤزه گؤرونمه یَن تانری// خدایی که وجودش به چشم دیده نمی شود.

تاراُوئول لولار

«تار اُوئول» لولار چاناق بولاق (چناقرد) کندی نین بؤیوک تایفالاری نین بیرینده ن دیرلر. چاناق بولاقین تار اُوئول تایفاسیندا اُولان روایت لره اساسن: «چوخ قدیم زامانلارین بیرینده بیر کیشی وار ایمیش تاراُوئول آدیندا. اُو موءمن و عابید بیر کیشی ایمیش. تار اُوئول ایللر بُویی عایله سی ایله بیرلیکده قونسورون تاراُوئول کؤئولونده یاشاییر. تار اُوئول عوءمرونون چوخونو اُو کؤئولده یاشادیغینا گؤره، کؤئوله تار اُوئول آدینی وئریرلر. تار اُوئولون زامان کئچدیکده اوشاقلاری چوخالیر. کؤئول تار اُوئولون اوشاقلاری ایچون داریسقال اُولدوغونا گؤره نیهایت تار اُوئولون امری ایله اوشاقلاری نین چوخ حیسه سی چاناق بولاق کندینه کؤچوب اوردا یاشاماغا قرار وئریرلر. آنجاق تار اُوئول آروادی ایله بیر لیکده عوءمورلری نین سونونا دَک کؤئولده عیبادته مشغول اُولورلار. دئییلَن لره گؤره تار اُوئول لا – آروادی هر ایکیسی کؤئولده اؤلوب اوردا باسدیریلیب دیر. حتا بیر مودتده تار اُوئول لا – آروادی نین مزاری زیارتگاه اُولوب میش.».

بو روایتین نه زامانا عاید اُولدوغونو بیلمیریک. آنجاق هر نه دیرسه قونسورون تار اُوئول کؤئولو ایله چاناق بولاقین تار اُوئول تایفاسی نین آراسیندا بؤیوک بیر علاقه واردیر. بو علاقه نین بیزه هله لیک  نئجه لیگی آیدین اُولماسادا هر ایکی سی نین بیر کؤکه دایانماسی قطعی دیر.

شیخ توران